Μια επιστολή του Βίνσεντ βαν Γκογκ στον αδελφό του Τεό, γραμμένη στις 2 Οκτωβρίου 1884, επανέρχεται στο προσκήνιο μέσα από τη συλλογή «Ever Yours: The Essential Letters» και θυμίζει ότι ο φόβος του λάθους μπορεί να γίνει μεγαλύτερο εμπόδιο από το ίδιο το λάθος. Ο Βαν Γκογκ γράφει ότι όποιος θέλει να είναι ενεργός δεν πρέπει να φοβάται μήπως κάνει κάτι λάθος ή πέσει σε σφάλματα. Θεωρεί ψέμα την ιδέα ότι αρκεί να μην κάνουμε κακό για να είμαστε καλοί· αυτή, λέει, οδηγεί στη στασιμότητα και τη μετριότητα.
Χρησιμοποιεί την εικόνα του λευκού καμβά για να δείξει αυτή την παράλυση: τον περιγράφει να σε κοιτάζει με ηλιθιότητα και να παραλύει τον ζωγράφο, ψιθυρίζοντας «δεν μπορείς». Πολλοί ζωγράφοι φοβούνται τον κενό καμβά, αλλά ο καμβάς, σύμφωνα με τον Βαν Γκογκ, φοβάται τον πραγματικά παθιασμένο ζωγράφο που τολμά και σπάει το ξόρκι.
Η ίδια λογική, συνεχίζει, ισχύει και για τη ζωή. Η ζωή μπορεί να στρέφει προς εμάς μια απείρως ανούσια, αποθαρρυντική και άδεια πλευρά, σαν λευκός καμβάς. Όμως ο άνθρωπος με πίστη, ενέργεια και ζεστασιά δεν αφήνει να τον ξεγελάσουν· μπαίνει μέσα, κάνει κάτι, κρατιέται από αυτό και «παραβιάζει» το κενό.
Το κείμενο συνδέει τα λόγια του Βαν Γκογκ με μια δήλωση της Αμάντα Πάλμερ σε φεστιβάλ βιβλίου στη Βοστώνη, όπου μίλησε για την εμπειρία να βλέπει την καλύτερή της φίλη να πεθαίνει. Η Πάλμερ είπε ότι όλοι θα φύγουμε γρήγορα και ότι είναι ανόητο να είμαστε ασφαλείς· συνήθως εκεί που δεν θέλουμε να πάμε, εκείνο το ρίσκο και το μη ασφαλές μέρος, είναι το δώρο που έχουμε να δώσουμε. Ο αρθρογράφος της The Marginalian βλέπει σε αυτά τα λόγια ένα χέρι που απλώνεται μέσα στον χρόνο και πιάνει τα λόγια του Ολλανδού ζωγράφου.
Η επιστολή, σημειώνει, ανήκει σε μια συλλογή που είναι στο σύνολό της απείρως ζωογόνα· τη συμπληρώνουν κείμενα του Βαν Γκογκ για την τέχνη και τη δύναμη της αγάπης, την κατάθλιψη και τα σχεδιαστικά του τετράδια, καθώς και μια σκέψη του κοινωνικού επιστήμονα Τζον Γκάρντνερ για τα παιδιά και το ρίσκο.
Το μήνυμα παραμένει επίκαιρο: η ασφάλεια του «δεν κάνω τίποτα» μπορεί να μοιάζει προστασία, αλλά συχνά ισοδυναμεί με ακινησία. Τα λάθη, όταν γίνονται από πάθος και προσπάθεια, μπορούν να μας προχωρήσουν αντί να μας καθηλώσουν.
Σχόλια