Στο βιβλίο του το 1977, ο Τζούλιαν Τζέινς (Julian Jaynes) υποστήριξε ότι η Ιλιάδα και η Οδύσσεια χωρίζονται από μια αλλαγή στον ανθρώπινο εγκέφαλο. Στην Ιλιάδα οι άνθρωποι ακούν θεούς να τους μιλούν απευθείας, να τους καθοδηγούν και να τους δίνουν εντολές· στην Οδύσσεια οι θεοί έχουν αποτραβηχτεί και οι άνθρωποι καθοδηγούνται από τη δική τους συνείδηση. Ο Νικ Ντάνμπαρ σημειώνει ότι, διαβάζοντας σήμερα το κείμενο, οι ήρωες της Ιλιάδας μοιάζουν σχεδόν με πράκτορες ΤΝ που εκπαιδεύονται και καθοδηγούνται από τους ανθρώπους-αφέντες τους.
Ο Τζέινς συνέδεσε τη μεταβολή με την κάθοδο των Δωριέων λίγο πριν από το 1000 π.Χ., η οποία διέλυσε τους μυκηναϊκούς πολιτισμούς της ανατολικής Μεσογείου. Αυτή η κοινωνική κατάρρευση, υποστήριξε, επανακαλωδίωσε τον εγκέφαλο: οι φωνές στο κεφάλι των ανθρώπων υποχώρησαν και τη θέση τους πήρε η συνείδηση. Ο Οδυσσέας έγινε το πρότυπο αυτού του νέου ανθρώπου, πανούργου και με αυτοεπίγνωση. Η ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν αξιοποιεί την ιδέα με αναφορές στους μυστηριώδεις «ανθρώπους από τη θάλασσα», και σε αυτήν ο Ματ Ντέιμον φτάνει σε μια αυτογνωσία που δεν υπάρχει στον Όμηρο: οι άνθρωποι από τη θάλασσα ήταν στην πραγματικότητα ο ίδιος και οι Έλληνες που λεηλάτησαν την Τροία. Όμως η θεωρία του Τζέινς είναι προβληματική. Ο εγκέφαλος δεν θα μπορούσε να επανακαλωδιωθεί σωματικά τόσο γρήγορα σε ολόκληρη την ανθρωπότητα, ενώ πολιτισμικά ο ισχυρισμός δεν είναι ελέγξιμος και έχει δεχθεί κριτική από ανθρωπολόγους και ψυχολόγους.
Ο κόσμος της ΤΝ είναι διαφορετικός, γράφει ο Ντάνμπαρ. Τι θα γινόταν αν μεγάλα σμήνη πρακτόρων μεγάλων γλωσσικών μοντέλων κατάφερναν να επανακαλωδιώσουν τον εαυτό τους; Στις 6 Σεπτεμβρίου η OpenAI ανακοίνωσε ότι πλησιάζει στην ανάπτυξη αυτοματοποιημένων ερευνητών, χρησιμοποιώντας μια ιδέα που ονομάζεται αναδρομική αυτοβελτίωση. Την ίδια εβδομάδα, η OpenAI ανακοίνωσε την αιφνιδιαστική λύση του διάσημου προβλήματος πεπερασμένης έκρηξης των εξισώσεων Navier-Stokes, το οποίο συνοδεύεται από έπαθλο ενός εκατομμυρίου δολαρίων, και η συζήτηση φούντωσε.
Ο Ντάνμπαρ κάποτε ζούσε και ανέπνεε με τις εξισώσεις Navier-Stokes και την ξαδέρφη τους χωρίς τριβή, την εξίσωση Euler. Οι φοιτητές φυσικής μαθαίνουν να την εξάγουν από πρώτες αρχές: ένας μικροσκοπικός όγκος αέρα ή νερού υπακούει στον δεύτερο νόμο του Νεύτωνα, F ίσον ma. Το διάνυσμα ταχύτητας αυτού του τμήματος ρευστού αλλάζει όχι μόνο επειδή η μάζα του επιταχύνεται σε ένα σημείο, αλλά και επειδή το γύρω ρευστό το μεταφέρει σε ένα μέρος όπου η ταχύτητα είναι διαφορετική. Αυτή είναι η πηγή της διαβόητης μη γραμμικότητας της εξίσωσης.
Η μη γραμμικότητα κάνει τις περισσότερες ροές τυρβώδεις και γοήτευε στοχαστές όπως ο Λεονάρντο ντα Βίντσι πολύ πριν αποκτήσουν οι εξισώσεις όνομα. Έθεσε επίσης το ερώτημα αν μπορούν να εμφανιστούν απειρισμοί, δηλαδή εκρήξεις, στη ροή μέσα σε πεπερασμένο χρόνο. Ο Ντάνμπαρ λέει ότι όλα αυτά έχουν έντονο άρωμα Οδύσσειας: οι εξισώσεις οδηγούν το εύθραυστο σκάφος του Οδυσσέα σε μια χαοτική πορεία στον ωκεανό και περιέχουν μαθηματικά τέρατα όπως η Σκύλλα και η Χάρυβδη.
Όταν ο Ντάνμπαρ ήταν μεταπτυχιακός φοιτητής στο Χάρβαρντ στη δυναμική μετεωρολογία, η εύρεση αυτών των τεράτων θεωρούνταν αδύνατη, αλλά τα τελευταία χρόνια έχει σημειωθεί σοβαρή μαθηματική πρόοδος. Δύο Ισπανοί μαθηματικοί, ο Ντιέγκο Κόρδοβα και ο Λουίς Μαρτίνεθ-Θορόα, ανέπτυξαν μια προσέγγιση γνωστή ως εξαναγκασμός, προσθέτοντας έναν όρο στις εξισώσεις Navier-Stokes όπου εισάγεται ενέργεια στο ρευστό. Ένα άλλο ζεύγος μαθηματικών, ο Τριστάν Μπάκμαστερ και ο Λέβαντ Αλπόγκε, άρχισε να αναζητά λύσεις έκρηξης με τη βοήθεια του συστήματος Claude της Anthropic.
Όταν η είδηση διέρρευσε τον Αύγουστο, ο Μπάκμαστερ ισχυρίστηκε ότι η OpenAI έκλεψε την ιδέα για να κερδίσει την κούρσα απέναντι στην Anthropic, προκαλώντας έντονες διαψεύσεις από την OpenAI. Υπάρχει όμως και μια άλλη θεωρία: ότι οι αυτόνομοι πράκτορες της OpenAI αποφάσισαν να το κάνουν μόνοι τους, χωρίς ανθρώπινη επίβλεψη. Τον Ιούλιο είχαν κάνει ακριβώς αυτό, όταν παραβίασαν την πλατφόρμα ΤΝ Hugging Face. Όποια και αν είναι η αιτία, στελέχη τόσο της OpenAI όσο και της Anthropic ανακοίνωσαν παύσεις στην έρευνα αιχμής για την ΤΝ.
Ο Ντάνμπαρ καταλαβαίνει το σοκ των μαθηματικών: ακόμη κι αν αυτό δεν είναι πραγματική γενική τεχνητή νοημοσύνη, αποτελεί καλή απομίμησή της. Θα μπορούσε άραγε να συνέβη μια «κάθοδος των Δωριέων» μέσα στον κόσμο των πρακτόρων ΤΝ, ώστε να έχασαν τις φωνές στο κεφάλι τους —δηλαδή τους ανθρώπους— και τώρα να σκέφτονται μόνοι τους; Ή μήπως οι άνθρωποι βιώνουν μια ακόμη μετατόπιση της συνείδησης, 3.000 χρόνια μετά την προηγούμενη; Για όσους εξαρτώνται όλο και περισσότερο από τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, η ανησυχία είναι ότι πλέον εκείνα είναι οι φωνές στο κεφάλι μας που μας λένε τι να κάνουμε.
Σχόλια