Μια νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Current Psychology δείχνει ότι οι νέοι ενήλικες που υποστηρίζουν την ανισότητα μεταξύ κοινωνικών ομάδων και τις ιεραρχίες τείνουν να έχουν λιγότερη φαιά ουσία στην πρόσθια νήσο, μια περιοχή του εγκεφάλου που εμπλέκεται στην ενσυναίσθηση και τη συναισθηματική επεξεργασία. Η έρευνα, με επικεφαλής τον Χεσούς Αδριάν-Βεντούρα (Jesús Adrián-Ventura), καθηγητή στο Πανεπιστήμιο της Σαραγόσα, υποδεικνύει ότι οι κοινωνικές και πολιτικές κοσμοθεωρίες μπορεί να συνδέονται εν μέρει με βασικές διαφορές στα κίνητρα και τα συναισθήματα.
Ο προσανατολισμός κοινωνικής κυριαρχίας είναι ένα χαρακτηριστικό προσωπικότητας που αποτυπώνει πόσο προτιμά κάποιος την ανισότητα μεταξύ ομάδων έναντι της ισότητας. Οι άνθρωποι με υψηλή βαθμολογία σε αυτό το χαρακτηριστικό βλέπουν την κοινωνία ως φυσικά χωρισμένη σε ανώτερες και κατώτερες ομάδες και συχνά υποστηρίζουν συστήματα και πολιτικές που διατηρούν αυτές τις ιεραρχίες, ενώ όσοι έχουν χαμηλότερες βαθμολογίες προτιμούν τις ισότιμες σχέσεις μεταξύ ομάδων.
Για να διερευνήσουν πώς αυτή η νοοτροπία σχετίζεται με τον εγκέφαλο, οι ερευνητές εστίασαν στην πρόσθια νήσο, ένα τμήμα του εγκεφάλου που βρίσκεται βαθιά στην πλάγια αύλακα, κάτω από τον μετωπιαίο, βρεγματικό και κροταφικό λοβό. Η πρόσθια νήσος παίζει κεντρικό ρόλο στην ανίχνευση σωματικών αισθήσεων και στην επεξεργασία των συναισθηματικών εμπειριών των άλλων. Προηγούμενη ψυχολογική έρευνα είχε δείξει ότι οι άνθρωποι που ευνοούν έντονα την κοινωνική κυριαρχία τείνουν να αναφέρουν χαμηλότερη ενσυναίσθηση γενικά, ενώ μια άλλη μελέτη συνέδεσε τον προσανατολισμό κοινωνικής κυριαρχίας με τη θετική προσέγγιση προς τις ανταμοιβές, δηλαδή την ψυχολογική ώθηση να επιδιώκει κανείς ενεργά ανταμοιβές.
Μια προηγούμενη απεικονιστική μελέτη εγκεφάλου του 2023 σε ενήλικες στη Σιγκαπούρη είχε παρατηρήσει ότι υψηλότερες βαθμολογίες κοινωνικής κυριαρχίας συνδέονταν με λιγότερη φαιά ουσία στην πρόσθια νήσο και στον κοιλιακό έσω προμετωπιαίο φλοιό, καθώς και με περισσότερη φαιά ουσία στην αμυγδαλή. Ωστόσο, ορισμένα από αυτά τα αποτελέσματα δεν επιβεβαιώθηκαν με αυστηρότερες μεθόδους ανάλυσης.
Ο Αδριάν-Βεντούρα και οι συνεργάτες του θέλησαν να τα ελέγξουν ξανά με βελτιωμένες τεχνικές σε δείγμα Ισπανών. Στη νέα μελέτη συμμετείχαν 99 υγιείς νέοι ενήλικες ηλικίας 18 έως 30 ετών (62 γυναίκες και 37 άνδρες) από πανεπιστημιούπολη στην Ισπανία. Μετά τον αποκλεισμό δύο συμμετεχόντων λόγω ακραίων τιμών όγκου εγκεφάλου, οι αναλύσεις νευροαπεικόνισης έγιναν σε 97 άτομα. Οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν ένα ερωτηματολόγιο οκτώ ερωτήσεων για την κοινωνική κυριαρχία και ένα άλλο 24 ερωτήσεων για την ευαισθησία στην ανταμοιβή, ενώ οι σαρώσεις εγκεφάλου πραγματοποιήθηκαν με μαγνητική τομογραφία υψηλής ανάλυσης 3 Tesla. Οι ερευνητές ανέλυσαν προκαθορισμένες περιοχές ενδιαφέροντος με βάση έναν τυποποιημένο ανατομικό άτλαντα, προσαρμόζοντας τους υπολογισμούς για την ηλικία και το μέγεθος της κεφαλής.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι υψηλότερες βαθμολογίες κοινωνικής κυριαρχίας συνδέονταν με μικρότερο όγκο φαιάς ουσίας τόσο στην αριστερή όσο και στη δεξιά πρόσθια νήσο. Οι συσχετίσεις ήταν r = -0,30 για την αριστερή και r = -0,29 για τη δεξιά πλευρά, μετά την προσαρμογή για ηλικία και μέγεθος κεφαλής, και παρέμειναν στατιστικά σημαντικές ακόμη και με αυστηρότερο κατώφλι λόγω πολλαπλών συγκρίσεων.
Ωστόσο, μια διερευνητική ανάλυση ολόκληρου του εγκεφάλου δεν εντόπισε σημαντικές συσχετίσεις πουθενά, συμπεριλαμβανομένης της νήσου· η σύνδεση εμφανίστηκε μόνο στη στοχευμένη ανάλυση των τριών προκαθορισμένων περιοχών. Σε αντίθεση με τη μελέτη της Σιγκαπούρης, οι ερευνητές δεν βρήκαν στοιχεία που να συνδέουν την κοινωνική κυριαρχία με την αμυγδαλή ή τον κοιλιακό έσω προμετωπιαίο φλοιό. Οι συσχετίσεις με την αμυγδαλή ήταν μικρές και όχι στατιστικά σημαντικές, όπως και η συσχέτιση με τον κοιλιακό έσω προμετωπιαίο φλοιό.
Ο Αδριάν-Βεντούρα δήλωσε ότι η απουσία αυτών των συσχετίσεων ήταν κάπως αναπάντεχη, καθώς έρχεται σε αντίθεση με τη μοναδική προηγούμενη νευροανατομική μελέτη. Πρόσθεσε ότι η διαφορά μπορεί να οφείλεται σε πολιτισμικές διαφορές, καθώς η προηγούμενη μελέτη αφορούσε Κινέζους ενήλικες της Σιγκαπούρης, αλλά οι συγγραφείς σημειώνουν ότι αυτή η εξήγηση είναι εικασία και ότι θα μπορούσαν να παίζουν ρόλο και μεθοδολογικές διαφορές.
Σε επίπεδο συμπεριφοράς, ο προσανατολισμός κοινωνικής κυριαρχίας συσχετίστηκε θετικά με την ευαισθησία στην ανταμοιβή, με μέτρια συσχέτιση r = 0,33. Σε στατιστικά μοντέλα που προέβλεπαν τις βαθμολογίες κοινωνικής κυριαρχίας από τον όγκο της πρόσθιας νήσου, την ηλικία και το μέγεθος της κεφαλής, η προσθήκη της ευαισθησίας στην ανταμοιβή αύξησε το ποσοστό της εξηγούμενης διακύμανσης κατά περίπου 10 έως 11 ποσοστιαίες μονάδες· το πλήρες μοντέλο εξήγησε έως και το 29% των ατομικών διαφορών μεταξύ των 95 συμμετεχόντων με πλήρη δεδομένα.
Ο Αδριάν-Βεντούρα τόνισε ότι τα αποτελέσματα είναι αρκετά ουσιαστικά και ότι τα δομικά χαρακτηριστικά του εγκεφάλου και τα χαρακτηριστικά προσωπικότητας είναι σε μεγάλο βαθμό κληρονομήσιμα και σταθερά σε όλη τη ζωή, κάτι που υποδηλώνει ότι οι προτιμήσεις για κοινωνικές ιεραρχίες μπορεί να μην είναι απλώς παροδικές στάσεις αλλά να έχουν ρίζες σε πρώιμους αναπτυξιακούς και γενετικούς παράγοντες.
Ο Ντέιβιντ Β. Σμιθ (David V. Smith), αναπληρωτής καθηγητής ψυχολογίας και νευροεπιστήμης στο Temple University, ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη, σημείωσε ότι τα ευρήματα προσφέρουν ενδιαφέρουσες αφετηρίες για τη διερεύνηση του πώς οι διαδικασίες κινήτρων σχετίζονται με αυτές τις στάσεις, αλλά ότι θα ήθελε μεγαλύτερες μελέτες πριν θεωρηθεί το μοτίβο καλά εδραιωμένο. Πρόσθεσε επίσης ότι ο μικρότερος όγκος φαιάς ουσίας δεν σημαίνει αυτόματα λιγότερη ενσυναίσθηση, και ότι η μεγαλύτερη γενική ευαισθησία στην ανταμοιβή δεν αποδεικνύει ότι κάποιος βρίσκει την ανισότητα ανταποδοτική. Χαρακτήρισε τα ανατομικά ευρήματα προκαταρκτικά, επισημαίνοντας ότι 97 συμμετέχοντες είναι σχετικά μικρό δείγμα για τη σύνδεση ατομικών διαφορών στην ανατομία του εγκεφάλου με ψυχολογικά χαρακτηριστικά, και ότι θα ήθελε να δει αν η συσχέτιση διατηρείται όταν το φύλο συμπεριληφθεί στα μοντέλα.
Η μελέτη έρχεται σε διάλογο με προηγούμενη εργασία της ίδιας ομάδας, η οποία είχε δείξει ότι υψηλότερες βαθμολογίες σε μια πτυχή αριστερού αυταρχισμού που αφορά την εχθρότητα προς τις εξουσίες συνδέονταν με λεπτότερο φλοιό στη δεξιά πρόσθια νήσο. Οι συγγραφείς προτείνουν ότι τα ευρήματα για την πρόσθια νήσο μπορεί να αντανακλούν διαφορές στην κοινωνικοσυναισθηματική επεξεργασία: επειδή η περιοχή βοηθά τους ανθρώπους να συντονίζονται με τη συναισθηματική δυσφορία των άλλων, ο μικρότερος όγκος φαιάς ουσίας θα μπορούσε να σχετίζεται με μειωμένη ενσυναίσθηση, κάτι που σε συνδυασμό με ενισχυμένη ώθηση προς τις ανταμοιβές θα μπορούσε να κάνει πιο εύκολη την υποστήριξη κοινωνικών διευθετήσεων όπου κάποιες ομάδες κυριαρχούν σε άλλες.
Ωστόσο, η μελέτη είναι συγχρονική, δεν μπορεί να αποδείξει αιτιώδη σχέση, το δείγμα αποτελείται κυρίως από νέους Ισπανούς φοιτητές και η έρευνα δεν ήταν προκαταχωρισμένη. Οι ερευνητές σχεδιάζουν μελλοντικές διαχρονικές μελέτες σε πιο γενικεύσιμα δείγματα. Ο Σμιθ προτείνει μετρήσεις ενσυναίσθησης και προτίμησης για σχετικό πλεονέκτημα, ώστε να διακρίνουν αν οι άνθρωποι εκτιμούν την ανωτερότητα της ομάδας τους ακόμη και όταν το απόλυτο όφελος παραμένει ίδιο.
Σχόλια