Μια νέα γεωχωρική πλατφόρμα επιχειρεί να καταγράψει ποιες φυσικές εκτάσεις απομένουν στον πλανήτη και κατά πόσο προστατεύονται οι περιοχές που έχουν ιδιαίτερη σημασία για τη βιοποικιλότητα και τα οικοσυστήματα. Το Global Safety Net v3, γνωστό ως GSN3, συνδυάζει δορυφορικές εικόνες, τεχνητή νοημοσύνη και τεχνικές χαρτογράφησης. Ο Καρλ Μπέρκαρτ (Karl Burkart), διευθυντής της πρωτοβουλίας στο αμερικανικό ερευνητικό Nature Data Lab, εξηγεί στη Mongabay ότι η ομάδα θέλει να παρακολουθεί τόσο την έκταση της φύσης όσο και την ποιότητα της διατήρησής της.
Το εργαλείο συνδέεται με μια διεθνή δέσμευση που χρειάζεται μετρήσιμη παρακολούθηση. Το 2022, στη σύνοδο της Σύμβασης του ΟΗΕ για τη Βιολογική Ποικιλότητα, 196 χώρες υιοθέτησαν το Παγκόσμιο Πλαίσιο Βιοποικιλότητας Κουνμίνγκ–Μόντρεαλ, με κεντρικό στόχο την προστασία του 30% της ξηράς και των ωκεανών έως το 2030. Για τον Μπέρκαρτ, το κρίσιμο ερώτημα είναι ποιες εκτάσεις θα συμπεριληφθούν σε αυτό το ποσοστό. Όπως λέει, προτεραιότητα πρέπει να έχουν περιοχές ουσιώδεις για τα οικοσυστήματα, τη βιοποικιλότητα, τις κοινότητες και τα μέσα βιοπορισμού τους.
Η σημερινή πλατφόρμα προέκυψε από διαδοχικές προσπάθειες να μετατραπούν επιστημονικές προτεραιότητες σε χάρτες. Σύμφωνα με τον Μπέρκαρτ, η μελέτη «Global Deal for Nature» συνέβαλε στη διαμόρφωση προτάσεων για τον στόχο του 30%, συνδέοντας την οικολογική σημασία των εκτάσεων με το επίπεδο προστασίας τους. Η πρώτη έκδοση του Global Safety Net συνέθεσε δεδομένα από 13 επιστημονικές δημοσιεύσεις, αφαιρώντας τις επικαλύψεις μεταξύ των χαρτογραφικών επιπέδων. Τότε, το 50,3% της παγκόσμιας χερσαίας επιφάνειας καταγραφόταν ως σημαντικό για κάποια οικολογική λειτουργία, αλλά η ανάλυση του ενός χιλιομέτρου περιόριζε τη λεπτομέρεια του χάρτη.
Η δεύτερη έκδοση ανέδειξε ένα πρόβλημα: εκτάσεις που εμφανίζονταν ως κρίσιμες για σπάνια ή απειλούμενα είδη είχαν ήδη μετατραπεί σε αγροτική γη ή άλλες ανθρώπινες χρήσεις. Η ομάδα προσπάθησε να αφαιρέσει αυτές τις περιοχές, χρησιμοποιώντας δεδομένα ανάλυσης 300 μέτρων, όμως το σχετικό προϊόν της European Space Agency σταμάτησε να παρέχεται εκείνη τη χρονιά. Για το GSN3, η χαρτογράφηση ξεκίνησε εκ νέου, με ανάλυση 90 μέτρων και συνεργασία με την επιστημονική ομάδα της The Nature Conservancy. Η νέα μέθοδος συνδυάζει την οικολογική εικόνα με το ιστορικό ανθρώπινων παρεμβάσεων, όπως δρόμοι, εξορύξεις, αστική ανάπτυξη και επέκταση της γεωργίας.
Ο Μπέρκαρτ εξηγεί ότι η εικόνα από το διάστημα δεν αρκεί πάντοτε για να διακρίνει κανείς τη φυσική βλάστηση από εκτάσεις που έχουν υποστεί σημαντική μεταβολή. Το ιστορικό των παρεμβάσεων βοηθά την ομάδα να αποκλείει περιοχές που εκτιμά ότι έχουν μετατραπεί σε ανθρώπινες χρήσεις. Το αποτέλεσμα παραμένει μια εκτίμηση των εκτάσεων που είναι πιθανό να έχουν σημασία για τη βιοποικιλότητα και τις οικοσυστημικές υπηρεσίες, με κοινή μεθοδολογία παγκοσμίως. Σύμφωνα με τον ίδιο, η δυνατότητα ετήσιας επανεξέτασης επιτρέπει να συγκρίνονται οι μεταβολές των φυσικών εκτάσεων και της προστασίας τους μεταξύ χωρών.
Η πλατφόρμα προσφέρει τρεις όψεις: την οικολογική σημασία, τις κατηγορίες γης και το καθεστώς διατήρησης. Εκτός από τις προστατευόμενες περιοχές και τα άλλα αποτελεσματικά μέτρα διατήρησης, καταγράφει τεκμηριωμένες περιοχές διατήρησης που δεν περιλαμβάνονται στην επίσημη βάση δεδομένων του ΟΗΕ, όπως ορισμένες κοινοτικές ή ιδιωτικές εκτάσεις. Ξεχωριστή θέση έχουν οι περιοχές αυτοχθόνων λαών και παραδοσιακών κοινοτήτων. Ο Μπέρκαρτ αναφέρει ότι η ομάδα τις υπολογίζει ως ισοδύναμες με προστατευόμενες περιοχές στο δικό της σύστημα, επικαλούμενη έρευνες για την αποτελεσματικότητα της παραδοσιακής διαχείρισης· αυτό δεν σημαίνει ότι αποκτούν αντίστοιχο επίσημο καθεστώς.
Ένα εύρημα που εξέπληξε την ομάδα ήταν η έκταση της γης μέσα σε προστατευόμενες περιοχές η οποία δεν πληρούσε τα κριτήρια υψηλής οικολογικής σημασίας του εργαλείου. Στις προηγούμενες εκδόσεις, οι ερευνητές θεωρούσαν ότι η προστατευόμενη γη ανταποκρινόταν σε αυτά τα κριτήρια. Στην τρίτη έκδοση αξιολόγησαν χωριστά την οικολογική σημασία και το καθεστώς προστασίας, αποκαλύπτοντας αυτή την απόκλιση. Ο Μπέρκαρτ διευκρινίζει ότι το εύρημα δεν σημαίνει πως οι συγκεκριμένες εκτάσεις δεν έχουν αξία, αλλά δείχνει γιατί η θεσμική προστασία χρειάζεται να εξετάζεται μαζί με τα οικολογικά δεδομένα.
Πιο ενθαρρυντική ήταν η παρουσία μικρών θυλάκων βιοποικιλότητας ακόμη και σε περιοχές που, σε έναν γενικό χάρτη, φαίνονται σχεδόν κενές από σημαντικά φυσικά ενδιαιτήματα. Στην Ευρώπη, για παράδειγμα, η μεγαλύτερη μεγέθυνση αποκαλύπτει πολλά τέτοια μικροκαταφύγια, όπου η ανάπτυξη δεν προχώρησε για διάφορους λόγους. Η ομάδα θέλει να εξετάσει αν αυτοί οι θύλακες μπορούν να συμβάλουν στη σύνδεση μεγαλύτερων καταφυγίων. Ο Μπέρκαρτ προτείνει τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης για τη διερεύνηση πιθανών συνδέσεων, παρουσιάζοντας αυτή την εφαρμογή ως μελλοντικό πεδίο έρευνας.
Σύμφωνα με τον Μπέρκαρτ, τα δεδομένα ήταν διαθέσιμα για την παγκόσμια αποτίμηση της διατήρησης που ξεκίνησε στον ΟΗΕ τον Σεπτέμβριο και μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν εκεί. Η πλατφόρμα υποστηρίζει επίσης τον σχεδιασμό δράσεων και την επιλογή περιοχών προτεραιότητας για χρηματοδότηση από φιλανθρωπικούς οργανισμούς. Ο ίδιος περιγράφει την πρωτοβουλία ως ανεξάρτητο παρατηρητή που μπορεί να ελέγχει την πρόοδο των χωρών, κατά αναλογία με εξωτερικούς ελέγχους των κλιματικών δεσμεύσεων. Μια ακόμη εφαρμογή υπό διερεύνηση είναι η εταιρική λογοδοσία, μέσω του εντοπισμού οικοπεριοχών με μικρή προστασία και μεγάλη υποβάθμιση.
Σχόλια